Amavu n’amavuko

 

Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu ikomoka ku Masezerano y’Amahoro ya Arusha yo mu mwaka w’1993 hagati ya FPR Inkotanyi na Leta y’u Rwanda yariho icyo gihe. Ishyirwaho ry’iyo Komisiyo ryateganywaga kubera ko Leta yari iriho yahonyoraga uburenganzira bwa Muntu kandi ikimakaza n’umuco wo kudahana waje kubyara Genoside yakorewe Abatutsi mu mwaka w’1994.

Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu iteganywa kandi mu Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda ryo mu mwaka wa 2003 ryavuguruwe mu 2015. Ingingo yaryo y’177 ivuga ko “Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu ari Komisiyo ihoraho kandi yigenga ishinzwe guteza imbere no kurengera uburenganzira bwa Muntu… Itegeko riteganya inshingano, imiterere n’imikorere byayo”.

Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu yashyizweho n’Itegeko N° 04/99 ryo ku wa 12/03/1999 ryahinduwe rikanuzuzwa n’Itegeko N° 35/2002 ryo ku wa 31/12/2002. Na ryo ryaje guhindurwa n’Itegeko N° 30/2007 ryo ku wa 6/07/2007 rigena imiterere n’imikorere ya Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu nk’uko byateganywaga mu Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda ryo mu 2003 ryavuguruwe mu 2015. Kugira ngo rirusheho kubahiriza ibiteganywa mu Mahame ya Paris, Itegeko N° 30/2007 ryo ku wa 6/07/2007 ryasimbujwe Itegeko N° 19/2013 ryo ku wa 25/03/2013 rigena inshingano, imiterere n’imikorere bya Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu.

Kubera ko Itegeko N° 04/99 ryo ku wa 12/03/1999 ryahaga Komisiyo inshingano rusange gusa, ryarahinduwe ryuzuzwa hakurikijwe Itegeko N° 35/2002 ryo ku wa 31/12/2002 rigena ku buryo burambuye inshingano n’ububasha. Izina rya Komisiyo ni “Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu”.

N’ubwo ariko Itegeko N° 35/2002 ryo ku wa 31/12/2002 rigena inshingano za Komisiyo ku buryo burambuye, ntiryahaga ubudahangarwa Abakomiseri kubera ibitekerezo byabo mu gihe bakora imirimo yabo nk’uko byagaragaraga mu itegeko rya mbere ritari ryubahirije ibiteganywa mu Mahame ya Paris. Niyo mpamvu Itegeko N° 35/2002 ryo ku wa 31/12/2002 ryasimbujwe Itegeko N° 30/2007 ryo ku wa 6/07/2007 rigena inshingano imiterere n’imikorere bya Komisiyo hakurikijwe ibyateganywaga mu ngingo y’177 y’Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda ryo mu 2003 ryavuguruwe mu 2015.

Itegeko N° 30/2007 ryo ku wa 6/07/2007 ryaje gusimbuzwa Itegeko N° 19/2013 ryo ku wa 25/03/2013 rigena inshingano, imiterere n’imikorere bya Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu. Iryo tegeko rishya rikubiyemo ibiteganywa mu Mahame ya Paris byaburaga mu mategeko atatu yaribanjirije, rikaba riha Komisiyo ubwigenge busesuye mu micungire yayo.


Itegeko N° 19/2013 ryo ku wa 25/03/2013 na ryo ryaje guhindurwa n’Itegeko N° 61/2018 ryo ku wa 24/08/2018 rigena inshingano, imiterere n’imikorere bya Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu rigena inshingano, imiterere n’imikorere bya Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu


Komisiyo ifite Amategeko yihariye na Ngengamikorere agaragaza imicungire yayo, ububasha n’imikorere bya Komsiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu.